Castell Nedd Port Talbot

Mae’r wlad o Gwm Afan i Gwm Nedd yn enwog am ei harddwch a’i llonyddwch. Mae’r fath gyfoeth ac amrywiaeth o raeadrau mewn ardal eithaf bach wedi arwain at i’r ardal gael ei galw’n ‘Wlad y Rhaeadrau’. Yn ogystal â harddwch naturiol rhaeadrau dramatig, mae parciau gwledig a choedwig drawiadol, afonydd troellog a chamlesi llonydd.
Mae cerrig sefyll a charneddau yn uchel ar ochrau Cwm Afan, yn dystiolaeth i ddynion fod yn byw yma dros filoedd o flynyddoedd. Gwnaeth cloddio glo danio datblygu llawer o bentrefi yng Nghwm Afan, ond yn ffodus, nid oes unrhyw ddifrod amgylcheddol sy’n gysylltiedig â chloddio am lo ar ôl, ac mae’r cwm wedi dychwelyd i fod yn dirwedd goediog iawn a gwyrdd, sy’n cael ei adnabod yn lleol fel ‘Y Swisidir Fach’.

Mae Parc Coedwig Afan yn ymestyn dros 64 cilomedr sgwâr gyda 30,000 hectar o goed, ac mae’n gyrchfan boblogaidd iawn ar gyfer cerdded, beicio, cyfeiriannu, a gwersylla. Mae’n lle da i deimlo’r rhuthr adrenalin, gan ei fod yn gartref i bedwar llwybr beicio mynydd o’r radd flaenaf. Parc Coedwig Afan oedd yr unig leoliad yn y DU i ymddangos ar restr ‘Deg lle i feicio ynddynt cyn i chi farw’, What Mountain Bike Magazine. Mae’r llwybrau’n amrywio fel eu bod yn addas i allu pawb, ond mae llwybr beicio dynodedig i deuluoedd hefyd ar gyfer mwynhad mwy tawel. Mae llawer o gwmnïau llogi beiciau yn gweithredu yn y Parc Coedwig, a byddant yn dod â’r beiciau atoch a hefyd yn cysylltu â chludiant cyhoeddus, os bydd angen. Cymaint yw apêl y cyfuniad o wefr a harddwch llwybrau Afan, fel bod beicwyr mynydd yn dod o ledled Ewrop i gael blas ar y cyfan sydd gan y Parc Coedwig i’w gynnig, drostynt eu hunain.

Os oes yn well gennych ddwy droed na dwy olwyn, mae naw llwybr coedwig crwn ag arwyddion i ddangos y ffordd a llwybr cwis natur ar gael, yn ogystal â theithiau Ordnans ar droed sy’n hwy. Bydd ceidwaid y goedwig yn barod iawn i roi cyngor amdanynt. Pa un bynnag y byddwch yn ei ddewis, gallwch fwynhau golygfeydd trawiadol o’r cwm a’r goedwig. Yng nghanol y goedwig, mae Theatr annisgwyl Tŷ Maen, amffitheatr unigryw 200 sedd gyda llechweddau coediog yn gefndir naturiol i berfformiadau awyr agored. Mae gan Barc Coedwig Afan ddwy Ganolfan Ymwelwyr gyda chyfleusterau llawn, gan gynnwys y caffi adfywio a mannau golchi beiciau holl bwysig!

Mae ceunentydd dwfn afonydd Mellte, Hepste a Nedd Fechan, rhwng pentrefi Pontneddfechan ac Ystradfellte, yn cynnig cyfleoedd amrywiol i gerddwyr hamddenol a’r rhai mwy profiadol, ac yn gartref i’r rhaeadrau a grybwyllwyd ac y mae’r rhanbarth yn enwog amdanynt. Mae llawer o’r rhaeadrau’n syfrdanol, ac mae lliwiau’r wlad hardd o amgylch yn golygu ei bod yn werth ymweld â nhw sawl gwaith trwy’r tymhorau, gan fod y cefndir naturiol yn newid ei liw yn ddramatig.

Un o’r rhaeadrau mwyaf enwog yw Sgwd yr Eira, sy’n denu mwy na 160,000 o ymwelwyr y flwyddyn. Mae’r rhaeadr ddisglair wedi dal sylw miloedd o ymwelwyr a all gerdded ar hyd y llwybr y tu ôl i’r rhaeadr, llwybr sydd wedi cael ei ddefnyddio gan ffermwyr defaid ers canrifoedd. Yn 2004, dynodwyd yr ardal hon yn Ardal Gadwraeth Arbennig (SAC) yn bennaf am ei gynefin coetir derw digoes ac onnen hen, sy’n cael ei hystyried yn un o’r enghreifftiau gorau yn y DU. Mae’r awyrgylch llaith yn y ceunentydd cysgodol serth yn amgylchedd delfrydol i redyn, cen a mwsog prin ffynnu.

Ychydig yn fwy hygyrch, ond nid llai trawiadol, yw rhaeadr wythdeg troedfedd Melincourt, sy’n disgyn o lednant i Afon Nedd ger Resolfen, i lannerch coedwig werdd. Mae Melincourt yn arbennig o syfrdanol ar ôl glaw trwm! Mewn gwirionedd, mae Rhaeadrau Melincourt mor syfrdanol, fel y dewisodd Turner eu gwneud yn destun paentiad ym 1794.

Yr un mor enwog yw Rhaeadrau Aberdulais, lle gallwch weld rhod ddŵr fwyaf Ewrop ar gyfer cynhyrchu trydan, ymhlith olion hanesyddol a chefndir rhaeadr odidog. Ers dros 400 mlynedd, mae grym taranllyd Rhaeadrau Aberdulais wedi darparu’r ynni i yrru olwynion diwydiant, o fwyndoddi copr ym 1584 ar gyfer arian i dunplat yn ddiweddarach. Heddiw, dyma unig oroeswr gwaith tun bach dan bŵer. Mae’r rhod ddŵr yn cynhyrchu trydan, sy’n gwneud y safle’n hunangynhaliol o ran ynni amgylcheddol garedig – atyniad gwirioneddol wyrdd!
Ychydig yn fwy ffurfiol na Pharc Coedwig Afan, mae Parc Gwledig Margam, ar 1,000 erw, yn cynnig tirweddau ysblennydd, pensaernïaeth, treftadaeth gyfoethog a gorffennol diwylliannol, ond mae’n cynnal llawer o ddigwyddiadau trwy’r flwyddyn yn ogystal – o sioeau crefft a sioeau gweledig i ddiwrnodau llenyddol. Mae’r Orendy ysblennydd o’r 18fed ganrif yn hyfryd i’w weld ac mae Plasty Oes Fictoria yn yr arddull Tuduraidd-gothig, Cabidyldy o’r 12fed Ganrif a gerddi addurnol (gan gynnwys un o’r gyr ceirw gorau ym Mhrydain, yn dyddio’n wreiddiol o oes y Normainiaid!) yn cael eu mwynhau gan yr hen a’r ifanc, fel ei gilydd.

Wrth gwrs, nid ydych chi byth yn bell o’r môr ym Mae Abertawe, ac mae gan lan môr syfrdanol Aberafan ddwy filltir o bromenâd gwastad, traeth tywodlyd llydan a golygfeydd ar draws Bae Abertawe at Benrhyn Gŵyr. Traeth rhyfeddol, eang, banner las, sy’n ddiogel i nofio, mynd mewn caiac a chwch ac mae’n boblogaidd iawn gyda syrffwyr, hwylfyrddwyr, y rheiny sy’n sgïo jet a hwylwyr barcud brwdfrydig. Ar ddiwrnod gyda’r amodau iawn, gall arddangosiadau lliwgar y rhai olaf hyn fod yn chwaraeon gwylwyr ar eu pennau eu hunain!