Celf a Diwylliant

Yn fan geni Dylan Thomas, mae Bae Abertawe yn falch o’i werthoedd diwylliannol dwfn.

Mewn gwirionedd, mae Bae Abertawe yn ferw o ystod amrywiol o weithgarwch diwylliannol. Ar draws y rhanbarth, mae cyngherddau, gwyliau, datganiadau, amgueddfeydd, orielau a lleoliadau perfformio di-rif, yn dod â llenyddiaeth, cerddoriaeth, y celfyddydau, hanes ac iaith i Fae Abertawe trwy gydol y flwyddyn, felly, beth bynnag yw’r arddull neu’r genre sy’n well gennych, rydych chi’n siwr o ddod o hyd i rywbeth i’ch plesio!

Mae digonedd i atgoffa rhywun am un o feibion mwyaf enwog Bae Abertawe, Dylan Thomas, ac mae detholiadau o’i gerddi a rhai o’i ddyfyniadau hynod, yn ymddangos ar nifer o ddarnau celf cyhoeddus trwy’r rhanbarth. Ceir arddangosfa barhaol i’r bardd mawr yng Nghanolfan Dylan Thomas, yng nghanol ardal Glannau Abertawe, sydd hefyd yn cynnwys siop lyfrau (wrth gwrs!) wedi’i chyfuno â siop goffi.
Er mwyn teimlo’n wirioneddol agos at y dyn mawr, ewch lawr at y glannau yn Nhalacharn, lle mae Cartref Dylan Thomas a’r sied ysgrifennu ar wahân, gyda golygfeydd gogoneddus ar draws aber afon Taf, yn fan pererindod i ddilynwyr Dylan Thomas o amgylch y byd. Ysgrifennwyd peth o’i waith gorau yma, gan gynnwys Dan y Wenallt – Under Milk Wood. Heddiw, mae ei gartref yn cynnwys lluniau, darlleniadau barddoniaeth wedi’u recordio a hyd yn oed fasg angau Dylan. Roedd Dylan yn byw gyda’i wraig, Caitlin yn y dref, felly, ar ôl ymweld â’r ddau le yr oedd yn eu mynychu amlaf, pam na wnewch chi gerdded i’r trydydd; gwesty Brown’s Hotel, ac yfed llwnc destun iddo? Ar wahân i Dylan Thomas, mae gan Dalacharn ei hun cryn swyn, gyda hen siopau llyfrau, tafarndai gyda chwrw go iawn, digon o bensaernïaeth Sioraidd ddeniadol a’i gastell ei hun o’r 13eg ganrif.

Yn gwneud Dylan yn berthnasol i lenyddiaeth fodern, mae Gwobr Dylan Thomas, wedi’i lleoli yn Abertawe, yn un o wobrau llenyddol rhyngwladol mwyaf y byd, gyda gwobr o £30,000 i’r awdur buddugol. Sefydlwyd y wobr flynyddol, a noddir gan Brifysgol Cymru, i anrhydeddu gwaith Dylan Thomas a edmygir yn rhyngwladol, ac mae’n agored i ysgrifenwyr cyhoeddedig yn Saesneg o eu deg ar hugain.

A symud i ffwrdd oddi wrth waith ysgrifenedig, gellir dod o hyd i ystod o adloniant sy’n cwmpasu pob math o adloniant ar draws Bae Abertawe, o opera a bale i ddramâu, dawns, theatr rep, sioeau cerdd, yn ogystal â nosweithiau ffilm a chomedi. Cewch ddewis o Theatr y Grand, Theatr Dylan Thomas neu Ganolfan Celfyddydau Taliesin yn Abertawe, Theatr Elli yn Llanelli, Theatr y Lyric yng Nghaerfyrddin, Theatr y Glowyr Rhydaman, Theatr y Dywysoges Frenhinol ym Mhort Talbot, Theatr Fach Castell-nedd neu Ganolfan Celfyddydau Pontardawe!

Ar gyfer y celfyddydau gweledol, mae Oriel Gelf Glynn Vivian yn Abertawe yn bleser mawr, ac yn cynnwys celf, cerfluniaeth a gosodiadau traddodiadol a modern, gwaith gan yr Hen Feistri yn ogystal ag artistiaid modern. Mae’r oriel hefyd yn ymffrostio mewn casgliad rhyngwladol o borslen a llestri Abertawe. Am deimlad mwy egsotig, mae gan Ganolfan Yr Aifft, ym Mhrifysgol Abertawe, arddangosiad cyffrous o arteffactau’r Eifftiaid, gan gynnwys arfau, gemwaith, eirch a llawer mwy. Gan symud at yr ochr fwy cyfoes, mae Locws Rhyngwladol yn gweithio gydag artistiaid rhyngwladol i greu prosiectau celfyddydau gweledol dros dro ar gyfer mannau cyhoeddus a hygyrch ar draws dinas Abertawe. Beth bynnag fo’ch chwaeth, mae’r plethora o orielau cyhoeddus ac annibynnol, (rhai ohonynt yn enwog yn rhyngwladol) cydweithfeydd, stiwdios, gweithdai ac arddangosfeydd, y gellir dod o hyd iddynt ar draws Bae Abertawe yn golygu bodd rhywbeth ar gael i bawb.

Am drigain mlynedd, mae Gwyl Gerdd a Chelfyddydau Abertawe wedi bod yn gyfrifol am ddathlu celfyddydau ac adloniant o’r radd flaenaf yn y ddinas, gan ganolbwyntio’n bennaf ar gerddoriaeth glasurol, opera a jas. Mae Margam yn cynnal Gwyl gerddoriaeth a chelfyddydau Margam yn flynyddol – digwyddiad diwylliannol mawr sy’n para mis cyfan ac yn dod â phob math o berfformiadau a gweithdai i’r ardal. Bellach yn ei hwythfed flwyddyn, mae’r wyl yn darparu ystod eang o enghreifftiau o’r celfyddydau perfformio mewn lleoliadau syfrdanol, fel Orendy Margam yn ogystal â theatrau, lleoliadau cerdd annibynnol a siopau coffi. Dros y 30 blynedd diwethaf, Mae Gŵyl Gerddoriaeth Pontardawe wedi dod â thri diwrnod o gerddoriaeth gwerin, traddodiadol, gwraidd a cherddoriaeth fyd-eang i Fae Abertawe yn ei gwyl flynyddol. Mae gwyl Mostly Jazz and Blues y Mwmbwls yn uchafbwynt blynyddol a fwynheir gan gefnogwyr cerddoriaeth o bell ac agos. Mae’r digwyddiad hwn yn ategu nifer o glybiau jas a melanganau sefydledig ac uchel eu parch yn yr ardal, sy’n darparu adloniant trwy’r flwyddyn.

Gellir mwynhau amrywiaeth eang o gerddoriaeth yn Neuadd y Ddinas, Abertawe, sy’n gartref i Neuadd y Brangwyn a’i phaneli wal enwog, a gynhyrchwyd gan Syr Frank Brangwyn. Yn wreiddiol, y bwriad oedd eu rhoi yn NhÅ·’r Arglwyddi (ystyriwyd y paneli ychydig yn rhy risqué ar gyfer yr arglwyddi yn Llundain!) Colled San Steffan oedd bod Abertawe ar ei hennill, er bod dod â nhw i Abertawe yn yr 1930au wedi golygu newid y cynlluniau ar gyfer y Neuadd a oedd yn newydd bryd hynny; gan godi’r nenfwd 12 modfedd, a gwneud cilfachau yn y waliau i’w cartrefu!). Mae’r Neuadd yn enwog yn rhyngwladol am fod yn lleoliad cerddoriaeth glasurol gydag acwstig ardderchog, ac yn denu cerddorfeydd a chantorion o dros y byd i gyd. Mae hefyd yn ganolfan boblogaidd i fywyd cymdeithasol a diwylliannol yn Abertawe, ac yn ogystal â chyngherddau mwy ffurfiol, mae’n cynnal digwyddiadau fel Gwyl Gwrw flynyddol Y Mwmbwls ac Abertawe!

Mae cyfleoedd hefyd i gymryd rhan mewn cannoedd o gorau (gan gynnwys y corau meibion traddodiadol parhaus y mae Cymru’n enwog amdanynt, wrth gwrs), grwpiau theatr, gweithdai, ensembles, bandiau a phob math o grwpiau celf a llên.

Gydag Amgueddfa hynaf Cymru (Amgueddfa Abertawe) ac amgueddfa mwyaf newydd Cymru (Amgueddfa Genedlaethol y Glannau), ochr yn ochr â nifer o rai eraill rhyngddynt, mae gan Fae Abertawe amrywiaeth o Amgueddfeydd i fodloni pob chwilfrydedd. Mae rhai yn cyfeirio canolbwyntio ar dreftadaeth, ac yn dal uchafbwyntiau gorffennol amaethyddol a diwydiannol amrywiol yr ardal; preswylwyr yr ogofâu 40,000 mlynedd yn ôl; oes y Rhufeiniaid pan mai ‘Nidum’ oedd enw tref farchnad Castell-nedd; statws Abertawe yn yr 1800au yn Deyrnas Gopr y byd, cymunedau cloddio pwysig yr ardal a buddugoliaeth record cyflymder ar dir y byd yn yr 20fed Ganrif ym Mhenbre. Mae eraill yn cael ysbrydoliaeth o amgylch y byd ar gyfer eu harddangosfeydd, fel arddangosfa ‘caethwasiaeth’ yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau a enillodd wobr yn 2007 neu arddangosfa ‘gweithio dramor’ eleni, sy’n edrych ar ddylanwad byd-eang y Cymry.

Felly, p’un ai bod arnoch eisiau ymweld ag amgueddfa gyfoes neu draddodiadol, cael eich difyrru gan Gôr Meibion neu un o’r mawrion byd-eang, fel Elton John, syllu ar gelf, ymgolli yn Dylan Thomas a’r byd llenyddol, neu gymryd rhan ar y llwyfan eich hun, mae’r cyfan gan Fae Abertawe!